Hoàn thiện tượng gỗ Bác Hồ – Công đoạn quyết định thần thái tác phẩm

Trong chế tác tượng gỗ Bác Hồ, hoàn thiện không đơn giản là làm cho bề mặt gỗ nhẵn bóng.

Một bức tượng đẹp phải giữ được cái “thần” đã được người nghệ nhân tạo dựng từ những nhát đục đầu tiên.

Người thợ phải quan sát tác phẩm ở nhiều góc độ, kiểm tra từng đường nét trên khuôn mặt, bàn tay, trang phục và tổng thể dáng tượng.

Có những chi tiết chỉ cần chỉnh đi một chút cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn thần thái của nhân vật.

Vì vậy, ở giai đoạn này, người nghệ nhân thường làm việc chậm hơn.

Không còn những nhát đục mạnh để tạo hình khối lớn, thay vào đó là những thao tác nhỏ, chính xác và đầy kiên nhẫn.

Từ đường nét khuôn mặt đến ánh mắt của Bác

Khuôn mặt luôn là phần được đặc biệt chú trọng khi hoàn thiện tượng Bác Hồ bằng gỗ.

Một khuôn mặt có thể đúng tỷ lệ nhưng chưa chắc đã có thần thái.

Người nghệ nhân phải cân đối nhiều yếu tố:

• Tỷ lệ khuôn mặt.
• Độ cao và chiều rộng của trán.
• Hình dáng gò má.
• Sống mũi và phần đầu mũi.
• Đường viền môi.
• Dáng cằm.
• Nếp nhăn đặc trưng.
• Đặc biệt là ánh mắt và biểu cảm tổng thể.

Ánh mắt của Bác trong mỗi tạo hình có thể mang những sắc thái khác nhau: trầm tư khi đọc sách, hiền hậu khi trò chuyện với đồng bào, điềm tĩnh trong những phút suy ngẫm hay gần gũi trong những khoảnh khắc đời thường.

Chính những khác biệt rất nhỏ ấy tạo nên “thần thái Bác Hồ” trong một tác phẩm điêu khắc.

Không phải càng nhiều chi tiết càng đẹp

Một sai lầm thường gặp khi làm tượng là cố gắng đưa quá nhiều chi tiết vào tác phẩm.

Nhưng với tượng gỗ nghệ thuật, sự tinh tế đôi khi lại nằm ở những gì người nghệ nhân biết tiết chế.

Một nếp áo không cần quá nhiều đường chạm.

Một bàn tay không cần thể hiện từng nếp da.

Một khuôn mặt không nhất thiết phải có những đường nét quá sâu.

Điều quan trọng là tổng thể phải hài hòa.

Đặc biệt với gỗ tự nhiên, người nghệ nhân còn phải biết tận dụng chính những đường vân của vật liệu.

Vân gỗ có thể trở thành một phần của tác phẩm, giúp khuôn mặt, mái tóc, trang phục và thân tượng có chiều sâu tự nhiên.

Giữ lại vẻ đẹp nguyên bản của gỗ

Sau khi hoàn thiện đường nét, bề mặt tượng tiếp tục được xử lý để đạt độ mịn phù hợp nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp tự nhiên của chất liệu.

Với những dòng tượng gỗ Bác Hồ cao cấp, Việt Sử Mộc ưu tiên giữ lại cảm giác chân thực của gỗ thay vì phủ lên tác phẩm một lớp màu quá dày.

Bởi mỗi khối gỗ đều có một hệ thống vân riêng.

Không có hai khối gỗ hoàn toàn giống nhau.

Có khối gỗ sở hữu những đường vân chạy dọc theo thân tượng. Có khối lại tạo ra những mảng vân đặc biệt ở khuôn mặt hoặc phần áo.

Khi được xử lý đúng cách, những đường vân ấy trở thành một phần vẻ đẹp của tác phẩm.

Người nghệ nhân phải biết “dừng lại”

Một trong những kỹ năng khó nhất khi hoàn thiện tượng chính là biết lúc nào nên dừng.

Đục thêm một chút có thể làm đường nét sắc hơn.

Nhưng cũng có thể làm mất đi sự mềm mại vốn có.

Chà nhẵn thêm một chút có thể khiến bề mặt đẹp hơn.

Nhưng nếu xử lý quá mức, dấu ấn thủ công và vẻ tự nhiên của gỗ lại bị mất đi.

Bởi vậy, hoàn thiện tượng không chỉ cần kỹ thuật.

Nó cần con mắt thẩm mỹ, kinh nghiệm và sự tiết chế của người nghệ nhân.

Có những lúc người thợ chỉ ngồi trước tác phẩm, nhìn rất lâu rồi mới quyết định thực hiện một nhát đục cuối cùng.

Khi khối gỗ bắt đầu có “hồn”

Có lẽ khoảnh khắc đẹp nhất trong quá trình làm tượng gỗ Bác Hồ là khi người nghệ nhân không còn phải cố gắng tưởng tượng hình dáng tác phẩm nữa.

Bởi lúc ấy, Bác đã hiện diện trong khối gỗ.

Từ một thân gỗ thô, qua nhiều ngày tháng nghiên cứu và lao động thủ công, hình hài của Bác dần xuất hiện.

Đôi mắt có chiều sâu.

Khuôn mặt có biểu cảm.

Dáng người có thần thái.

Trang phục có nếp rủ tự nhiên.

Và quan trọng nhất, tác phẩm bắt đầu truyền tải được cảm xúc mà người nghệ nhân muốn gửi gắm.

Đó chính là lúc một khối gỗ không còn đơn thuần là vật liệu.

Nó đã trở thành một tác phẩm nghệ thuật.

Mỗi bức tượng là một câu chuyện

Tại Việt Sử Mộc, chúng tôi quan niệm rằng một bức tượng gỗ Bác Hồ không chỉ cần đẹp về hình thức.

Tác phẩm còn phải có câu chuyện phía sau.

Đó có thể là hình ảnh Bác ngồi đọc sách ở Pác Bó.

Là dáng Bác ngồi bên chiếc ghế mây.

Là hình ảnh Bác trong những phút suy tư.

Hay đơn giản là một dáng ngồi bình dị, gần gũi với đời sống của Người.

Mỗi tư thế đều mang một ý nghĩa.

Và nhiệm vụ của người nghệ nhân là chuyển tải câu chuyện ấy vào từng đường nét của khối gỗ.

Giá trị của một bức tượng gỗ Bác Hồ nằm ở đâu?

Một tác phẩm có giá trị không chỉ nằm ở kích thước hay loại gỗ quý.

Giá trị còn nằm ở:

Sự nghiên cứu – để hình tượng Bác được thể hiện chân thực.

Tỷ lệ – để cơ thể và khuôn mặt cân đối.

Thần thái – để nhân vật có cảm xúc và sức sống.

Kỹ thuật – để từng đường nét được xử lý tinh tế.

Chất liệu – để vẻ đẹp tự nhiên của gỗ được phát huy.

Thời gian – bởi một tác phẩm thủ công thực sự cần rất nhiều thời gian để hoàn thiện.

Và cuối cùng là tâm huyết của người nghệ nhân.

Từ một khối gỗ đến một tác phẩm để lưu giữ

Một bức tượng Bác Hồ bằng gỗ có thể được đặt trong phòng khách, phòng làm việc, không gian truyền thống, phòng thờ hoặc khu vực trưng bày.

Nhưng dù được đặt ở đâu, giá trị lớn nhất của tác phẩm vẫn là khả năng lưu giữ một hình ảnh, một ký ức và một câu chuyện về Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Để rồi nhiều năm sau, khi nhìn lại, người ta không chỉ nhìn thấy một bức tượng.

Mà nhìn thấy cả hành trình mà người nghệ nhân đã đi qua:

Từ một khối gỗ vô tri → tạo hình → đục tỉa → hoàn thiện → và cuối cùng là khoảnh khắc khối gỗ bắt đầu có “hồn”.

Đó cũng là điều Việt Sử Mộc theo đuổi trong từng tác phẩm tượng gỗ thuần Việt: tôn trọng lịch sử, trân trọng chất liệu và đặt tâm huyết của người nghệ nhân vào từng đường đục.

Việt Sử Mộc – Tượng gỗ thuần Việt

Mỗi tác phẩm được tạo nên không chỉ bằng gỗ và dụng cụ.

Mà bằng nghiên cứu, kỹ thuật, thời gian và sự trân trọng đối với hình tượng nhân vật.

Bởi với một tác phẩm về Bác Hồ, đẹp thôi là chưa đủ.

Tác phẩm cần có thần thái. Có câu chuyện. Và có giá trị để lưu giữ theo thời gian.